Kæru afkomendur mínir!
Ég er svo einstaklega heppinn að hafa eignast fjórar frábærar dætur. Það gat ég vísu ekki einn, en naut ómetanlegrar aðstoðar Gunnu Dísar (Guðrúnar Magndísar Sigurðardóttur), takk fyrir það Gunna mín!
Dæturnar fjórar hafa heldur ekki legið á liði sínu, uppskeran er ellefu yndisleg og einstök barnabörn og barna barna börn líta þegar dagsins ljós. Ég er alveg til í að sjá þau miklu fleiri!
Svo er gaman að velta því upp að þið væruð ekki til ef við Gunna hefðum ekki verið til. Þið væruð heldur ekki til (ég líka!) ef foreldrar mínir hefðu aldrei verið til. Pabbi minn fæddist 1902, mamma 1905. Ekkert okkar væri heldur til ef afi minn og amma (foreldrar pabba) hefðu aldrei fæðst. En það gerðu þau, afi fæddist 1858 og amma 1865.
Þessi formáli er vegna þess sem hér kemur á eftir: Minningargrein um afa og ömmu. Hún lýsir í stuttu máli lífshlaupi þeirra sem var enginn dans á rósum, en þau létu aldrei bugast.
Ég hvet ykkur eindregið til að lesa greinina, þótt hún sé dálítið löng. En ég hugsa að hún segi okkur aðeins um af hvaða efniviði við erum komin og ekki síður hvað við megum þakka fyrir það sem við höfum í dag.
Övaldsstaðahjónin: Ragnhildur Erlendsdóttir og Jón Björnsson. Minningargrein eftir Jón Sigurðsson, frá Skíðsholtum.
„Það var góð nýbreytni þegar dagblaðið Tíminn tók upp á því að gefa út í sérstöku fylgriti minningargreinar og afmæliskveðjur, er blaðinu berast til birtingar. Eru í greinum þessum oft merkilegar heimildir um líf og starf fólksins í landinu. Varðveizla slíkra greina verður mun auðveldari, þegar þær eru gefnar út á þennan hátt, heldur en þegar þurfti að klippa þær út úr blöðum.
Sagnfræðingar og bókmenntamenn hafa skipt sögu þjóðarinnar í aðgreind tímabil og nefnt þau ýmsum nöfnum. Þannig er talað um landnámsöld, söguöld, gullöld, þjóðveldistímabil, Sturlungaöld o. s.frv. En eftir að þjóðin glataði sjálfstæði sínu og komst undir erlenda áþján, hnignaði henni svo að til ördeyðu horfði. Var jafnvel í ráði haft að flytja íslenzka bændur til Jótlands og setja þá niður á heiðarnar þar. Svo bág voru kjör íslenzkrar alþýðu orðin á tímabili, að menn létu sér í alvöru detta þetta í hug.
En íslenzki ættarstofninn var traustur og hann lét aldrei bugast til fulls. Fyrir þrotlausa baráttu Jóns Sigurðssonar og samherja hans, setti Kristján IX, þjóðinni stjórnarskrá, þegar þúsund ár voru liðin frá upphafi Íslandsbyggðar. Má segja að þá hafi hafizt nýtt tímabil í sögu þjóðarinnar, þó mér vitanlega hafi það ekki hlotið neitt kenningarnafn.
Á síðari hluta aldarinnar sem leið, var árferði mjög óhagstætt. Gekk þá yfir landið mikið harðindatímabil og samtímis herjuðu skæðar farsóttir. Margar fjölskyldur fluttust þá af landi brott, aðallega til Vesturheims. En saga þessa tímabils er merkileg, ekki hvað sízt fyrir það að kjarninn í þjóðinni lét samt ekki bugast, þrátt fyrir þrotlausa baráttu við harðindi, farsóttir og fátækt.
Sú kynslóð, sem fæddist og ólst upp á þessum árum, þ.e. síðasta þriðjungi 19. aldar, er nú að mestu gengin á vit feðra sinna. En það er einmitt þessi kynslóð, sem hefur orðið boðberi nýs tímabils í sögu þjóðarinnar og hafið hana á hærra stig stjórnarfarslega og menningarlega. Það eru einmitt fulltrúar þessarar kynslóðar, Övaldsstaðahjónin: Ragnhildur Erlendsdóttir og Jón Björnsson, sem mig langar til að gera hér lítillega að umræðu efni.
„Þau gerast mörg hin gömlu, föllnu vé,
allt glúpnar fyrir tímans öldusogi.
– Med döprum hug til hels
á bak ég sé þeim hjónum …..”.
Þessi hendingabrot úr meira en 30 ára gömlu ljóði, ortu við fráfall annarra merkishjóna, koma mér í hug þegar ég minnist hjónanna frá Ölvaldsstöðum. Það er sem gömul vé falli – gamall helgidómur líði undir lok – þegar hinir öldnu fyrirmyndar húsráðendur falla í valinn. Og við, sem höfðum af þeim náin kynni, sjáum þeim á bak með söknuði og trega. En allt glúpnar fyrir ölduróti tímans. Það er hið eilífa lögmál, sem enginn mannlegur máttur getur haggað við.
Ragnhildur Erlendsdóttir fæddist að Jarðlangsstöðum í Borgarhreppi í Mýrasýslu 18. okt. 1865. Foreldrar hennar voru Erlendur Guðmundsson, bóndi þar og Guðlaug Jónsdóttir, síðari kona hans. Erlendur var mikill merkis bóndi og af þekktum bændaættum kominn. Afi hans, Erlendur, bjó á Ánabrekku og var kallaður hinn ríki. Er sú ætt alkunn um Mýrar og Borgarfjörð. Þeir frændur margir þóttu allstórbrotnir í háttum og sérkennilegir, en búsýslumenn miklir og gáfaðir. Þeim kippti á ýmsan hátt í kynið til hinna elztu Mýramanna – þeirra Borgarfeðga, að skaplyndi. Erlendur var alkunnur fyrir gáfuleg og hnyttin tilsvör og meitlaðar setningar. Hann þótti drengur góður. – Guðlaug, móðir Ragnhildar, var frá Elínarhöfða á Akranesi, – mikil merkiskona.
Ragnhildur ólst upp hjá foreldrum sínum á Jarðlangsstöðum. En 15 ára gömul missti hún móður sína. Varð það þá hlutskipti hennar að taka við búsforráðum með föður sínum. Má segja að snemma hafi reynt á hæfni hennar til húsmóðurstarfa. Var margt fólk í heimili á Jarlangsstöðum um þessar mundir, bærinn auk þess í þjóðbraut þá og því gestagangur mikill, einkum haust og vor. Reyndi því mjög á hina ungu húsmóður. Bar oft við að menn kæmu hraktir og illa til reika til gistingar á Jarðlangsstöðum, stundum margir saman með fjölda hesta. Þótti sjálfsagt að taka vosklæði manna og þurrka, og búa mönnum og skepnum hina beztu aðhlynningu. Sú þrekraun, sem því fylgdi á þeim tíma, að veita slíka þjónustu, er að vonum lítt skiljanleg þeim, sem nú eru ungir og þekkja aðeins af afspurn aðstöðu þeirra tíma. En Ragnhildur stóðst með prýði hina þungu raun og hlaut mikla sæmd og vinsældir af, sem entust henni til æviloka.
Ef meta ætti hið mikla starf Ragnhildar, er hún sem unglingur tók við heimilisstjórn hjá föður sínum, þyrfti að gera sér grein fyrir búskaparháttum þess tíma. En þessi litla minningargrein leyfir ekki að farið sé langt út í þá sálma. Benda má þó á, að aðdrættir til heimilisins fóru aðallega fram haust og vor. Varð því að hafa fyrirhyggju til að safna missirisforða af brýnustu lífsnauðsynjum. Heimilin sjálf lögðu mikið til í þessum efnum. Ær voru hafðar í kvíum að sumrinu og smjör, skyr og ostar gerðir úr sauðamjólkinni. Kom það mjög í hlut húsmóðurinnar á hverju heimili, þar sem vinnukonur urðu þá að sinna heyskap, en hann varð að ganga fyrir öllu. Hvert bjargálna heimili varð að hafa á haustnóttum nægan matarforða til næstu vorkauptíðar, en kjöt og slátur þurfti helzt allt endast til næsta hausts (að ná saman, eins og það var kallað). Þá var að vetrinum unnið úr ull allt sem til fatnaðar þurfti. Varð húsmóðirin jafnan að hafa stjórn á því og sjá um að ekkert skorti. En þó varð fyrst og fremst að stilla öllu í hóf og nýta allt sem bezt. Var stundum vandratað meðalhófið, svo hvorki yrði of né van. Þótti það sæmd hverju heimili að gera vel til hjúa sinna, því á þeim árum báru vinnuhjú lítið annað úr býtum en nauðsynlegustu föt, heimaunnin, auk fæðis. – En Ragnhildur lærði snemma þá list, að rata meðalhófið í þessum efnum, og ekki þvarr hjúa sæld föður hennar svo sögur færu af á meðan hún stjórnaði heimili hans. Hitt kemur hér við sögu, að á níunda hússtjórnarári Ragnhildar, réðist á vist með föður hennar ungur maður í vinnumennsku. Síðar kom í ljós að þetta var konungsson í dulargervi – draumaprins hinnar ungu húsfreyju og heimasætu, kominn í sveitina vestan úr Dölum fyrir nokkrum árum. – Þau felldu auðvitað hugi saman og gengu í heilagt hjónaband 8. des. 1890. Var þar með lokið 10 ára áfanga í hússtjórnarsögu Ragnhildar. Faðir hennar lét hinum ungu hjónum eftir nokkurn hluta jarðarinnar. Þar með hefst nýr þáttur þessarar merku sögu.
Jón Björnsson (en svo hét him ungi draumaprins) var fæddur að Seljalandi í Hörðudal í Dalasýslu 6. okt. 1858. Faðir hans, Björn Kristjánsson, var bóndi þar, ættaður úr Dalasýslu. Kona Björns og móðir Jóns hét Hólmfríður Jónsdóttir, bónda i Hrísum í Helgafellssveit, Jónssonar. Móðir Hólmfríðar, en kona Jónis í Hrísum, var Hólmfríður Gísladóttir, prests á Breiðabólsstað á Skógarströnd, Olafssonar, biskups í Skálholti, Gíslasonar. – Hólmfríður, móðir Jóns, var mikilhæf kona og vel að sér. Veitti hún börnum sínum tilsögn í lestri og skrift og kenndi þeim þjóðleg fræði, bæði í bundnu og óbundnu máli.
Uppvaxtarsaga Jóns er táknræn fyrir þann tíma, er þá var og þau lífskjör, er fólk bjó við á síðari hluta 19. aldar. Foreldrar Jóns voru fátæk og lögðu hart að sér til þess að koma börnum sínum upp, þannig að þau liðu ekki skort. Þeim tókst það, þó oft væri þröngt í búi. En þegar Jón var 16 ára, missti hann föður sinn og fór til vandalausra í vist. Var hann að upplagi tápmikill unglingur eftir því sem þá gerðist um drengi frá fátækum heimilum. En í hinni nýju vist var svo að honum sorfið með vinnuhörku og vanfæði, að stórsá á drengnum og gengust góðir menn fyrir því að bjarga honum úr þessari prísund. Með góðri aðhlynningu náði hann sér brátt aftur og fór í aðra vist þar vestra. En þegar hann var 22ja ára, flyzt hann alfarinn suður í Borgarhrepp í Mýrasýslu. Þar varð upp frá því aðsetur hans og ævistarf.
Fyrst fluttist Jón að Stóra-Fjalli. Hann sagði sjálfur, að þangað hefði hann komið með aleiguna fyrir aftan hnakkinn sinn – fatagarma rétt til skiptanna. Á Stóra Fjallli bjuggu þá rausnarbúi, Kristofer Finnbogason og kona hans, Helga Ottesen. Sonur þeirra, Finnbogi, var smiður góður og svo var um samið, að Jón lærði hjá honum smíðar. Skyldi hann stunda smíðanámið að vetrinum, en ganga til venjulegra verka annan tíma árs. En fyrsti dvalarvetur Jóns að Stóra-Fjalli var frostaveturinn mikli 1880-81. Þurfti þá oft að grípa til hans frá smíðanáminu til aðstoðar við önnur störf. Í frosthörkunum þennan vetur frusu vatnsból og varð að sækja vatn í
fjós og bæ um langan veg. Kom það í hlut Jóns að aðstoða fjósamanninn við vatnsburðinn. Lýsir hann þessu verki sem einni mestu þrekraun, er hann komst í á þessum árum. Leiðin var löng og öll á brattann heim á leið og föturnar urðu að einu klakastykki. Loks var gripið til þess ráðs að útbúa sleða með tveim tunnum og flytja vatnið þannig heim. En þrjá menn þurfti til að draga sleðann. – Er þetta aðeins smámynd af þeim erfiðleikum, sem fólk átti við að búa þennan fimbulvetur, og raunar einnig í annan tíma á ýmsum sviðum.
Vel var að Jóni búið á Stóra Fjalli og þar jókst honum enn þroski. Eftir tveggja ára dvöl fluttist hann þaðan, jafn fátækur af fjármunum og þegar hann kom, en smíðakunnáttunni auðugri. Réðist hann nú í vist að Hamri í sömu sveit, til Gunnars Vigfússonar frá Grund í Skorradal. En Gunnar þessi var faðir Jóns Gunnarssonar, Samábyrgðarstjóra. Á Hamri var Jón í vinnumennsku til vorsins 1890, er hann ræðst í vist til Erlends Guðmundssonar á Jarðlangsstöðum. – Þar beið lífshamingjan hans, því árið eftir, 8. des., kvæntist hann húsmóðurinni og heimasætunni á bænum. Lauk þar með vistferli hans, því nú gerðist hann sjálfur bóndi.
Það er ljóst af því, sem að framan er ritað, að þau hjón, Jón og Ragnhildur, hafa verið rík af lífsreynslu, þegar þau hófu sinn eigin búskap. Hann hafði verið vinnumaður hjá myndarbændum og að sjálfsögðu margt af þeim lært á liðnum árum. Hún hafði um 10 ára skeið staðið fyrir stóru búi föður síns sem húsmóðir. – Þetta var þeirra skóli, skóli reynslunnar, sem ekki sveik – og engan svíkur. Þau voru bæði fulltíða, hann 32 ára, hún 25. En efnin voru ekki mikil, sem þau byrjuðu búskapinn með. Bústofninn fyrsta árið mun hafa verið 2 kýr, 15 ær, 6 gemlingar, 4 sauðir og 3 hross. Auk þess fylgdu jarðarhlutanum 2 ærkúgildi, þ.e. 12 ær. Kýrnar og eitt hrossið keyptu þau strax fyrsta vorið. Ragnhildur mun þá hafa átt inni í búi föður síns ógoldinn móðurarf, um 180 kr. og eftirstöðvar af kaupi, 130 kr. Þetta voru á þeirrar tíðar mælikvarða þó nokkur verðmæti, sem eflaust hafa komið þeim í góðar þarfir.
Með þennan stofn. lögðu þau út í lífið. Þetta var þeirra sýnilegi, áþreifanlegi höfuðstóll. En þau áttu annan ósýnilegan fjársjóð: Starffúsar hendur, góða hæfileika, óbilandi kjark og mikinn mann dóm, en allt þetta er öllum fjármunum farsælla.
Nú tók við langt og merkilegt starf, því allt líf þessara merku hjóna var upp frá þessu ein sam fiellid þroskasaga. Þjóðin var nú að vakna til meðvitundar um rétt sinn til meira sjálfstæðis og ungir menn sáu hilla undir nýja möguleika til bættra lífskjara. En allt varð að reisa úr rústum – allt var í niðurníðslu. Fyrsta verk Jóns. á Jarðlangsstöðum var að byggja yfir fénað sinn, og síðar, þegar hann hafði tekið við allri jörðinni, að endurreisa bæjarhúsin. Hingað til hafði ekki þekkzt annað byggingarefni í sveitum en timbur, torf og grjót, og húslekinn var ein af plágum þess tíma. En Jón náði í bárujárn, sem þá var farið að flytjast til landsins, og þakti bæ sinn með því, fyrstur bænda í Borgarhreppi. – Talar þetta sínu máli.
Þeim hjónum búnaðist vel á Jarðlangsstöðum og komust þar í dágóð efni, þrátt fyrir mikla ómegð, senn á þau hlóðst. Þau bjuggu þar í 15 ár og eignuðust á þeim tíma 10 börn. Tvö af þeim dóu, annað ungt, en hitt 12 ára drengur, elzta barnið, Björn Hólm að nafni, sem varð þeim mjög harmdauði. – En mótlæti létu þau aldrei buga sig, og þegar hér var komið, fannst þeim orðið of þröngt á Jarðlangsstöðum. Jörðin var góð beitarjörð, en slægnarýr og mýrlend og túnið ekki stórt. Rjómabú voru nú farin að rísa upp og Jón hugðist hagnýta sér þann markað fyrir rjóma, sem þau veittu. En á Jarðlangsstöðum var ekki aðstaða til þess. Hann flutti því byggð sína vorið 1905 að flæðiengjunum við Gufuárósa, þar sem jökuláin Hvítá, og hafið, lögðu til frjómagnið í jarðveginn. – Þá fluttust þau hjón að Ölvaldsstöðum.
Ölvaldsstaðir í Borgarhreppi hafa frá fornu fari verið taldir með betri jörðum í Borgarfirði, – ekki ýkja landstór, en uppgripa slægjur og árvissar á flæðiengjum meðfram Gufuá. Þessi jörð var og er þriggja bænda býli. Eitt þessara býla, röskan þriðja hluta jarðarinnar, keypti Jón þegar í upphafi. En hér var mikið verk að vinna. Strax á fyrsta ári endur reisti hann bæjarhúsin, og næstu árin fjós yfir 13 gripi og haughús, sem fágætt var þá, svo og hlöðu yfir 500 hesta heys. Allt var þetta járnvarið. Túnið var karga þýft, en það sléttaði Jón á fáum árum og hófst þegar handa um framræslu og nýrækt. Naut hann til þess aðstoðar dansks manns, er flutt hafði nýlega í héraðið og stundaði jarðyrkjustörf með nýjum tækjum, plóg og herfi, og var þetta nýlunda þá. Sjálfur var Jón búinn að kaupa fyrsta hestvagninn, sem kom í heimasveit hans, og hestarnir urðu enn „þarfari þjónar“ en áður. Þannig var Jón um margt fyrstur til að tileinka sér nýjungar. Var ekki örgrannt um, að sumum gætnari grönnum hans fyndist hann nokkuð stórtækur í framkvæmdum og færast meira í fang en hyggilegt væri. En ekkert reyndist um of og fljótlega varð að auka við bæði byggingar og ræktun, enda var heimilið stórt og þurfti mikils við.
Samhliða búskap á Ölvaldsstöðum hafði Jón undir nokkurn hluta Jarðlangsstaða. Þar hafði hann sauðfé sitt, enda beitiland þar betra og víðáttumeira en á heima jörðina. Seinna gerðist Erlendur sonur hans bóndi þar, eins og að mun verða vikið síðar.
À Ölvaldsstöðum bættust þeim hjónum enn 2 börn. Alls urðu því börnin 10, þau er upp komust – 3 synir og 7 dætur. Auk sinna eigin barna ólu þau hjón upp nokkur fósturbörn að meiru eða minna leyti. Öllum þessum börnum komu þau til góðs þroska og þeirrar menntunar, sem tiltæk var á þeim árum. Dætur þeirra sumar urðu annálaðar hannyrðakonur, enda var móðir þeirra sérstaklega vel að sér í þeirri grein.
Þau hjón bjuggu á Ölvaldsstöðum miklu rausnarbúi. Var heimilið jafnan mannmargt og mikil umsvif og andrúmsloftið þannig, að þar leið öllum vel. Var mikið sótzt eftir því að koma börnum í sumardvöl að Ölvaldsstöðum til þeirra hjóna, og þau börn, er þeirrar dvalar nutu, tengdust heimilinu órjúfandi tryggðaböndum. – Hjá þeim hjónum þótti öllum gott að vera.
Þegar Jón og Ragnhildur hættu búskap á Ölvalldisstöðum, eftir 30 ára búskap þar, voru þau orðin aldurhnigin og eftirlétu jörðina í hendur sona sinna, Gunnars og Björns. Skiptu þeir jörðinni á milli sín og reistu hvor sitt íbúðarhús. Lauk þar með langri og merkri búskaparsögu þeirra hjóna, sem hér hefur í fáu einu verið rakin.
Eins og áður hefur verið frá greint, eignuðust þau Ragnhildur og Jón alls 12 börn. Tíu þeirra fæddust á Jarðlangsstöðum, en tvö eftir að þau hjón fluttust að Ölvaldsstöðum. – Skulu nú nöfn þeirra talin í aldursröð og nánari grein gerð fyrir þeim, hverju og einu:
1. Björn Hólm, efnilegur og fallegur drengur, dó 12 ára gamall.
2. Guðlaug, ógift. Stundaði lengi verzlunarstörf á Akranesi. Mikil hannyrðakona og hefur lengi haft á hendi kennslu í þeirri grein. Er nú búsett í Reykjavík.
3. Hólmfríður, húsfreyja á Stóra Fjalli. Giftist ung Einari Sigurðssyni, bónda þar og síðar hreppsnefndaroddvita. Þau eignuðust 6 börn. Mann sinn missti Hólmfríður fyrir 3 árum, en býr nú með Sigurði syni sínum.
4. Gunnar, dó þriggja ára gamall.
5. Erlendur, giftist ungur Auði Finnbogadóttur frá Búðum á Snæfellsnesi, reisti bú á Jarðlangsstöðum og bjó þar lengi. Þau hjón eignuðust 4 börn og bjuggu góðu búi. Fluttust síðar til Reykjavíkur og slitu þar samvistum. Erlendur stundar innheimtustörf. Síðari kona hans er Helga Jónsdóttir frá Ásum, A-Hún.
6. Auður, ógift, búsett í Reykjavík. Var lengi hjúkrunarkona, á einn son.
7. Anna, fluttist til Ameríku og giftist þar. Er nýlega orðin ekkja. Átti ekki börn.
8. Gunnar, bóndi á Ölvaldsstöðum og hreppsnefndaroddviti. Kvæntist frænku sinni, Hólmfríði Erlendsdóttur, Erlendssonar á Jarðlangsstöðum. Þau eignuðust 3 syni, misstu þann elzta á fyrsta ári. Fluttust til Reykjavíkur. Þar missti Gunnar konu sína, en dvelur nú hjá sonum sínum.
9. Björn Hólm, bóndi á Ölvaldsstöðum. Giftur Sigrúnu Jónsdóttur, af Arnardalsætt á Vestfjörðum. Þau eignuðust 3 börn, en misstu dóttur sína, bráðiefnilega, á barnsaldri.
10. Laufey, gift Sverri Smith, loftskeytamanni. Bjuggu í Reykjavík. – Eignuðust 3 börn. Þau hjón eru nú bæði dáin.
11. Björg, gift Eiríkti Erlendssyni, afgreiðslumanni í Reykjavík. Þau eiga eina dóttur barna.
12. Ólina, ógift. Handavinnukennari í Reykjavík.
Fyrstu árin eftir að þau hjón hættu búskap, dvöldu þau í skjóli barna sinna, ýmist á Ölvaldsstöðum eða annars staðar – hvarvetna umvafin ástúð þeirra og mildi. Þau hjón höfðu lifað hamingjusömu lífi og margir dýrustu draumar þeirra orðið að veruleika. Þau höfðu um langa ævi verið sómi sinnar stéttar og notið almennra vinsælda og virðingar. Bæði náðu þau háum aldri og ævi kvöldið varð þeim hlýtt og bjart. – Almennt traust og virðing varpaði geislastaf yfir síðasta spölinn.
Eins og áður segir fluttist Jón fyrst að Stóra-Fjalli, þegar hann kom í Borgarhrepp. Það urðu örlög hans að flytjast þaðan til hinztu hvíldar, því hjá dóttur sinni þar andaðist hann, nærri níræður að aldri. – Að koma og fara, það er lífsins saga. Kona hans, Ragnhildur, lifði mann sinn í fimm og hálft ár. Hún dó einnig hjá dóttur sinni á Stóra-Fjalli, þá á 89. aldursári. – Langri ævi var lokið. Mikið og merkilegt lífsstarf hafði verið unnið. Hvíldin var þeim báðum ljúf og hæg.
Merkar og ítarlegar minningargreinar um þau hjón voru ritaðar að þeim látnum. Bjarni Ásgeirsson, alþ.m. og ráðherra, ritaði langa og fróðlega minningargrein um vin sinn, Jón Björnsson. Birtist sú grein í Tímanum 10. og 12. okt. 1948. Um Ragnhildi látna skrifaði Guðmundur Ásmundsson, bóndi á Gufuá, hlýlega minningargrein í Tímann, er út kom 22. júlí 1954. Hallur Hallsson tannlæknir, sem dvalizt hafði ungur hjá þeim hjónum, ritaði fallega grein um Ragnhildi í Æviminningabók menningar og minningarsjóðis kvenna, II. bindi, árið 1960. Í þessum ritgerðum öllum er þeim hjónum lýst persónulega mjög náið. Verður hér að vísast til þessara greina.
Nú eru liðin meira en 100 ár frá fæðingu þessara merku hjóna. Uppvaxtarsaga, og síðar búskaparsaga þeirra, hefur hér að framan verið rakin í stórum dráttum. Þessi saga er merkileg og vel þess virði að hún sé rifjuð upp og geymd. Þessi saga er þó sammefaari fyrir fjölda annarra einstaklinga sem háðu sína lífsbaráttu á liðnum öldum. – Frá upphafi Íslandsbyggðar var lífsbaráttan þessu lík. Það er ekki fyrr en í tíð þessara hjóna, og þeirrar kynslóðar, sem þau heyrðu til, að verulega fer að rofa fyrir nýjum degi. Og þau lifðu það bæði, þessi hjón, að sjá sólina rísa yfir alfrjálsu landi. – Þau fæddust á þeim árum, þegar fátækt og umkomuleysi var almennt hlutskipti alþýðu manna. Þau ólust upp, þegar harðindi, fátækt og farsóttir herjuðu í landi. Þau náðu þroska, þegar fór að rofa til og árangur að sjást af sjálfstæðisbaráttu vökumanna þjóðarinnar. Og þau urðu þátttakendur í því að hefja þjóðina til vegs og virðingar og leggja gull í lófa nýrrar kynslóðar.
„Vor þúsund ára þjóðarmenning er – og þroskasaga – tengd við bóndans hendur, sem oftast lítil laun úr býtum ber, en bæinn prýðir, eykur grónar lendur. Og konan, sem að brjóst sitt börn um gaf og bar á örmum, meðan aðrir sváfu, er meiður, sem vor sæmd er sprottin af. – Þau sigur launin nýrri kynslóð gáfu!” Svo sannarlega uppsker hin unga kynslóð ávextina af erfiði þeirra og fordæmi. Fyrir það ber okkur að þakka. Fyrir það skal minningu þeirra á lofti haldið.
Blessuð sé og veri minning þessara merku hjóna“.
